


Baş dönmesi, kulak burun boğaz polikliniklerine en sık getirilen yakınmalardan biridir. Ancak “başım dönüyor” cümlesi, birbirinden tamamen farklı en az dört durumu aynı anda tarif edebilir. Kimi hasta odanın döndüğünü söyler, kimi ayağa kalkarken kararmadan bahseder, kimi ise sürekli bir dengesizlik hissinden yakınır.
Doğru tedavi, doğru ayrımla başlar. Bu yazıda, Eskişehir Baş Dönmesi (Vertigo) Tedavisi kapsamında yapılan değerlendirmenin mantığını, hastanın kendi belirtilerini nasıl tarif etmesi gerektiğini ve hangi bulguların hangi tanıya işaret ettiğini anlatıyoruz.
Hekim muayenesinde en değerli bilgi, hastanın kendi tarifidir. Aşağıdaki dört tanımdan hangisi size uyuyor?
1. Dönme hissi (vertigo). Siz duruyorsunuz ama oda dönüyor ya da siz dönüyorsunuz. Genellikle iç kulak kaynaklıdır.
2. Baygınlık hissi (presenkop). Gözlerin kararması, kulakların uğuldaması, düşecekmiş gibi olma. Genellikle tansiyon veya kalp-damar kaynaklıdır.
3. Dengesizlik (dizekilibrium). Dönme yok, ama yürürken savrulma, bir tarafa kayma hissi. Nörolojik veya kas-iskelet kaynaklı olabilir.
4. Belirsiz sersemlik. Kafanın içinde puslu bir his; anksiyete, ilaç yan etkisi veya uyku bozukluğu ile ilişkili olabilir.
Bu ayrım tek başına tanının yarısını verir. Vertigo tarif eden bir hastada iç kulak, presenkop tarif eden bir hastada dolaşım sistemi öncelikli olarak araştırılır.
İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde atağın ne kadar sürdüğü, hangi hastalığın söz konusu olduğunu neredeyse tek başına daraltır.
| Atak süresi | Öne çıkan olasılık | Tipik ek bulgu |
|---|---|---|
| Saniyeler (10–60 sn) | Kristal kayması (BPPV) | Baş hareketiyle tetiklenir, arada tamamen normal |
| Dakikalar–saatler (20 dk–12 saat) | Ménière hastalığı | Kulakta dolgunluk, çınlama, dalgalanan işitme kaybı |
| Günlerce süren tek atak | Vestibüler nörit | Şiddetli, işitme kaybı yok, günler içinde yavaşça geriler |
| Sürekli / dalgalı | Merkezi nedenler, ilaç, anksiyete | Baş ağrısı, görme veya konuşma değişikliği |
İç kulaktaki denge organında, hareketin yönünü algılamaya yarayan mikroskobik kalsiyum karbonat kristalleri (otokonya) bulunur. Bu kristaller yerlerinden ayrılıp yarım daire kanallarına düştüğünde, baş her hareket ettiğinde beyne yanlış hareket sinyali gider. Sonuç: kısa süreli ama çok şiddetli bir dönme.
Kristal kaymasını tanıyan tipik senaryo şudur:
İşitme kaybının olmaması önemli bir ayırt edici bulgudur. Bu nedenle değerlendirmede Eskişehir Odyometri (İşitme Testi) yapılması, kristal kaymasını Ménière hastalığından ve iç kulak kaynaklı diğer tablolardan ayırmakta belirleyicidir.
Kristal kaymasının tedavisi ilaç değil, manevradır. Muayenede hangi kulağın ve hangi kanalın etkilendiği Dix-Hallpike ve supine roll testleriyle belirlenir; ardından kristalleri kanaldan çıkarmaya yönelik repozisyon manevrası (Epley, Semont, barbekü manevrası) uygulanır.
Manevraların önemli bir kısmı ilk seansta belirgin rahatlama sağlar. Bir bölüm hastada birkaç seans gerekebilir, tekrarlama ihtimali de vardır. Bulantı kesici ilaçlar yalnızca semptomu bastırır, kristali yerine oturtmaz — bu nedenle tek başına ilaç tedavisi kalıcı çözüm değildir.
Baş dönmesinin kulak dışı nedenlerini dışlamak, KBB değerlendirmesinin ayrılmaz parçasıdır. Aşağıdaki bulgular varsa tablo yalnızca iç kulakla açıklanamaz ve ileri değerlendirme gerekir:
Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Baş dönmesi her zaman iç kulaktan gelmez. Orta kulakta sıvı birikmesi, östaki tüpü işlev bozukluğu veya kulak zarındaki basınç farkı da denge hissini bozabilir. Özellikle yakın zamanda geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu varsa bu olasılık artar.
Orta kulak basıncını ve kulak zarının hareketliliğini ölçmek için Eskişehir Orta Kulak Basınç Testi (Timpanometri) uygulanır. Bu test ağrısızdır, birkaç dakika sürer ve orta kulakta sıvı olup olmadığını nesnel olarak gösterir.
Klinikte tipik bir baş dönmesi değerlendirmesi şu adımlardan oluşur:
Bu değerlendirmenin tümü Eskişehir Kulak Burun Boğaz muayenesi kapsamında, çoğu hastada tek randevuda tamamlanabilir.
Atak günlüğü tutmak, özellikle atakları seyrek olan hastalarda tanıyı belirgin şekilde hızlandırır.
Kristal kayması kendiliğinden geçer mi? Bir bölüm hastada haftalar içinde kendiliğinden gerileyebilir. Ancak repozisyon manevrası ile iyileşme çok daha hızlıdır ve bu süre boyunca düşme riskiyle yaşamak gerekmez. Özellikle ileri yaşta düşme riski nedeniyle beklemek yerine tedavi tercih edilir.
Baş dönmem varken araç kullanabilir miyim? Aktif atak döneminde araç kullanmanız önerilmez. Kristal kaymasında ataklar kısa ve pozisyona bağlı olsa da, direksiyon başında ani bir atak tehlikelidir. Tanı netleşene ve ataklar kontrol altına alınana kadar araç kullanmayı bırakın.
Baş dönmesi için MR çektirmem gerekir mi? Her baş dönmesinde görüntüleme gerekmez. Öykü ve muayene kristal kaymasıyla tam uyumluysa MR genellikle gerekmez. Ancak nörolojik bulgu varsa, atak alışılmadık şekilde uzun sürüyorsa veya tek taraflı işitme kaybı eşlik ediyorsa görüntüleme istenir.
Servikal (boyun) fıtığı baş dönmesi yapar mı? Boyun kaynaklı dengesizlik tartışmalı bir başlıktır ve gerçek dönme hissinden çok belirsiz bir sersemlik şeklinde ortaya çıkar. Boyun fıtığı tanısı olan bir hastada gerçek vertigo varsa, bunun iç kulak kaynaklı olma ihtimali dışlanmadan boyuna bağlanmamalıdır.
Ménière hastalığı ile kristal kaymasını nasıl ayırt ederim? En pratik ayrım şu: kristal kaymasında atak saniyeler sürer ve işitme etkilenmez; Ménière’de atak dakikalar-saatler sürer ve kulakta dolgunluk, uğultu, dalgalanan işitme kaybı eşlik eder. Kesin ayrım için işitme testi gereklidir.
Prof. Dr. Mustafa Acar — Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Hoşnudiye, Cassaba Modern, D:B Blok No:201, 26100 Tepebaşı/Eskişehir Telefon: 0 (222) 220 40 40
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Ani başlayan ve nörolojik bulguların eşlik ettiği baş dönmesinde vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurunuz.
Hoşnudiye, Cassaba Modern, D:B Blok No:201, 26100 Tepebaşı/Eskişehir
+90 (222) 220 40 40
+90 (505) 437 69 94