


Yenidoğan işitme taraması, ağır doğuştan kayıpların erken yakalanmasını sağlayan çok değerli bir programdır. Ancak bir yanılgıya da yol açar: aileler “taramadan geçti, kulağı sağlam” diye düşünür.
Oysa işitme kaybının önemli bir bölümü doğumdan sonra ortaya çıkar. Orta kulak sıvısı, gürültü maruziyeti, enfeksiyonlar, ilaçlar ve ilerleyici genetik nedenler okul çağında devreye girebilir.
Bu yazıda okul çağı çocuklarda işitme kaybının nasıl fark edileceğini ve neden bu kadar sık gözden kaçtığını anlatıyoruz.
Çocuk “duymuyorum” demez. Bunun birkaç nedeni vardır:
Sonuç: çocuk “dinlemiyor”, “dikkatsiz”, “dalgın” olarak etiketlenir. Ve bu etiket, gerçek nedeni yıllarca gizleyebilir.
Evde:
Okulda:
Sosyal:
Pratik ev testi: Çocuğunuz sırtı size dönükken, normal ses tonuyla bir cümle söyleyin. Yanıt vermiyor ama yüzünüzü gördüğünde anlıyorsa, dudak okumaya başlamış olabilir. Bu, dikkat çekici bir bulgudur.
En sık nedendir. Ağrısız olduğu için tamamen sessiz seyreder. Çocuk yaklaşık olarak kulaklarını elleriyle kapatmış gibi duyar.
Genellikle geniz eti büyümesine bağlıdır. Bu tablonun ayrıntıları Eskişehir Kulağa Tüp Takılması ve Eskişehir Bademcik ve Geniz Eti Ameliyatı başlıkları altında ele alınır.
Bu tip kayıp genellikle geri döndürülebilirdir — nedeni ortadan kaldırıldığında işitme normale döner. Erken tanının değeri buradadır.
Kulaklıkla yüksek sesle müzik ve oyun sesi dinlemek, çocuk ve ergenlerde işitme kaybının hızla artan bir nedenidir.
Bu kayıp sinsi ilerler: önce 4000 Hz civarında bir çukur oluşur. Konuşma frekansları henüz etkilenmediği için çocuk da aile de fark etmez. Ancak bu kayıp kalıcıdır — geri dönüşü yoktur.
Ailelere pratik kural:
Basit ama sık atlanan bir nedendir. Temizlendiğinde işitme tamamen normale döner. Pamuklu çubuk kullanımı sorunu genellikle derinleştirir.
Menenjit, kabakulak ve bazı viral enfeksiyonlar sonrası işitme kaybı gelişebilir. Bu enfeksiyonlardan sonra işitme değerlendirmesi önerilir.
Doğumda normal olan işitme, yıllar içinde kademeli olarak azalabilir. Ailede erken yaşta işitme kaybı öyküsü varsa dikkatli olunmalıdır.
Bir kulağı normal duyan çocuk günlük hayatta iyi işlev görür. Ancak gürültülü ortamda konuşmayı ayırt etmekte ve sesin geldiği yönü belirlemekte zorlanır. Sınıfta bu, dikkat sorunu gibi görünür.
Bu değerlendirme çoğu çocukta tek randevuda tamamlanabilir.
Okul çağı, dil ve akademik becerilerin en hızlı geliştiği dönemdir. Hafif düzeyde bile olsa süregelen bir işitme kaybı şunları etkileyebilir:
Bu etkilerin önemli bir kısmı, kayıp erken saptanıp ele alındığında önlenebilirdir.
İşitme kaybı saptanan bir çocuk için öğretmenle paylaşılabilecek pratik öneriler:
Bu basit uyarlamalar, çocuğun akademik performansında belirgin fark yaratabilir.
Belirti olmasa bile önerilen durumlar:
Şüphe duyuyorsanız beklemeyin. Test ağrısız, kısa ve zararsızdır. “Normal çıktı” sonucu bile değerlidir; başka nedenleri araştırmanızı sağlar.
Okul dönemi başlangıcı. Eylül–ekim aylarında öğretmenlerden gelen geri bildirimler artar. Bu dönem, işitme değerlendirmesi için doğal bir başvuru zamanıdır. Yeni öğretim yılının ilk aylarında “derse odaklanamıyor” geri bildirimi alan ailelerin, dikkat değerlendirmesine gitmeden önce işitmeyi kontrol ettirmesi yerinde olur.
Kış enfeksiyon sezonu. Sonbahar ve kış aylarında orta kulak sıvısı olguları yoğunlaşır. Bu dönemde saptanan bir kayıp geçici olabilir; izlemle tekrar değerlendirilir.
Kulaklık kullanımı. Ergen ve genç yaş grubunda kulaklıkla dinleme süresi belirgin şekilde artmış durumda. Bu, önlenebilir bir kayıp türü — ve önleme yalnızca ailede kurulan bir alışkanlıkla mümkün.
Klinik konumu. İşitme testi, orta kulak basınç ölçümü ve endoskopik değerlendirme Hoşnudiye Mahallesi, Cassaba Modern’deki klinikte aynı randevuda tamamlanabilir.
Yenidoğan taramasından geçti, yine de test gerekir mi? Evet, gerekirse. Tarama doğumdaki durumu gösterir. Sonradan gelişen kayıplar — orta kulak sıvısı, gürültü, enfeksiyon sonrası — taramayla yakalanamaz.
Çocuğuma dikkat eksikliği tanısı konuldu, işitmeyle ilgisi olabilir mi? Olabilir. Duyamayan çocuk dinlemiyor görünür. Dikkat değerlendirmesi sürecindeki her çocukta işitmenin bir kez kontrol edilmesi yerinde olur; bu basit adım bazen tabloyu tamamen değiştirir.
Test sırasında çocuğum işbirliği yapmazsa? Yaşa uygun yöntemler vardır. Küçük çocuklarda oyun odyometrisi kullanılır. İşbirliği kurulamayan olgularda objektif testler tercih edilir.
Kulaklık kullanımını tamamen yasaklamalı mıyım? Yasak yerine kural koymak daha sürdürülebilirdir: ses seviyesi, süre sınırı ve kulak üstü kulaklık tercihi. Cihazlardaki ses sınırlama ayarları da kullanılabilir.
Tek kulakta kayıp varsa okulda sorun olur mu? Olabilir. Gürültülü sınıf ortamında konuşmayı ayırt etmek ve sesin yönünü belirlemek zorlaşır. Çocuğun sağlam kulağı öğretmene dönük olacak şekilde oturtulması basit ama etkili bir uyarlamadır.
İşitme kaybı geçici mi, kalıcı mı olduğunu nasıl anlarız? Testin türü bunu gösterir. Orta kulak kaynaklı iletim tipi kayıplar genellikle geri döndürülebilir; iç kulak kaynaklı sinirsel kayıplar ise kalıcı olma eğilimindedir. Bu ayrım işitme testi ve basınç ölçümüyle yapılır.
Prof. Dr. Mustafa Acar — Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Hoşnudiye, Cassaba Modern, D:B Blok No:201, 26100 Tepebaşı/Eskişehir Telefon: 0 (222) 220 40 40
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzun işitmesinden şüpheleniyorsanız değerlendirmeyi ertelemeyiniz.
Hoşnudiye, Cassaba Modern, D:B Blok No:201, 26100 Tepebaşı/Eskişehir
+90 (222) 220 40 40
+90 (505) 437 69 94